Pazarcılık yapan Süleyman Poyraz, fasulye üretiminin zor olması nedeniyle fasulye, börülce ve barbunya fiyatlarının yüksek seyrettiğini söyledi. Üreticilerin ellerindeki ürünü bitirmek için uygun fiyatla satış yapmaya çalıştığını ancak yüksek maliyetler nedeniyle bunun da giderek zorlaştığını belirten Poyraz, vatandaşın alım gücünün ciddi şekilde düştüğünü ifade etti.
Poyraz, “İnsanlar emekli maaşıyla geçinemiyor, ev kiraları yüksek. Nakliye, mazot, gübre ve ilaç fiyatları çok pahalı. Üretici zaten kazanmıyor. Vatandaş artık en fazla yarım kilo alıyor, alışveriş tane hesabına kadar düştü” dedi.
Bir başka pazarcı ise akaryakıt, ambalaj ve işçilik maliyetlerinin ürün fiyatlarına doğrudan yansıdığını belirterek, özellikle lojistik giderlerinin ciddi rakamlara ulaştığını söyledi.
Market zincirlerinin pazarlara etkisine de değinen pazarcı, “Zincir marketler yüz binlerce kalem ürün satıyor. Pazarda karpuz 20 liraysa market bir lira aşağı satabiliyor ve insanlar o nedenle marketi tercih ediyor. Ancak marketlerde genellikle ikinci kalite ürünler bulunuyor. Pazarda ise ürünün kalitesine göre fiyat değişiyor. Aynı ürünü 10 liraya da, 20 liraya da 30 liraya da bulabilirsiniz” diye konuştu.
Ürün fiyatlarının pazarda değil, toptancı hallerindeki arz ve talebe göre şekillendiğini belirten esnaf, geçen yıl kirazın az olması nedeniyle toptancıda kilogram fiyatının bin liraya kadar çıktığını, bu yıl ise ürünün bol olması nedeniyle toptan 50 liraya kadar düştüğünü ve pazarlarda 70-80 lira arasında satıldığını ifade etti.
Pazarlarda rekabet ortamının dengesiz olduğunu savunan pazarcılar, denetimlerin artırılması gerektiğini söyledi. Gayriresmi satış yapan kişilerin haksız rekabete neden olduğunu belirten esnaf, “İki kasa ürünü olan herkes pazarcı oluyor. Pazarcı olan da pazarcı, olmayan da pazarcı. İnsanlar pazarcılardan ürün alıp araçlarının arkasında daha yüksek fiyatla satıyor. Bunun önüne geçilmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Kozağaç Mahallesi’nde üreticilik yapan Mehmet Yılmaz ise geçim sıkıntısı nedeniyle tezgâh açmaya başladığını söyledi. Vatandaşın alım gücünün çok zayıf olduğunu belirten Yılmaz, birçok kişinin sadece fiyat sorup alışveriş yapmadan ayrıldığını dile getirdi.
Üretim maliyetlerinin sürdürülebilir seviyelerin üzerine çıktığını kaydeden Yılmaz, “Buğday 10 lira ama gübre 30 lira. Bu şartlarda üretimin devam etmesi mümkün değil. Çiftçinin yaş ortalaması 60’ın üzerine çıktı. Gençlerin hiçbiri artık çiftçilik yapmak istemiyor” dedi.
Akaryakıtın çiftçinin en büyük gider kalemi olduğunu belirten Yılmaz, yüksek vergi yükü nedeniyle Türk çiftçisinin uluslararası rekabette zorlandığını ifade etti. Üreticiden çıkan ürünün tüketiciye ulaşana kadar yaklaşık üç kat fiyatlandığını söyleyen Yılmaz, “Bu yıl kiraz bol ama üretici doğrudan satmak istediğinde ürününe 30 lira fiyat veriliyor. Pazarda ise 150 liraya kadar çıkıyor. Bu nedenle birçok üretici ağaçlarını kesmeye başladı” diye konuştu.
Taze fasulyede de fiyatların yükseldiğini belirten Yılmaz, Haziran ayında yaşanan sıcaklıklar nedeniyle verim kaybı oluştuğunu ve bunun fiyatlara yansıdığını söyledi.
Vatandaşın artık kilogram yerine gramla alışveriş yaptığını ifade eden üreticiler ve pazarcılar, “Eskiden insanlar bir ya da iki kilogram ürün alırdı. Şimdi 250 gram veya 500 gram alıyorlar. Limonu adetle, domatesi üç-dört tane alıyorlar. Bazen çocuklar tezgâhtaki ürünü istiyor ama aileleri alamıyor. Biz de elimizden geldiğince yardımcı olmaya çalışıyoruz” dedi.
Pazarcı Tolga İhsan Çimen ise ürünlerin pahalı görünmesine rağmen maliyetlerin çok yüksek olduğunu söyledi. Nakliye giderlerinin satış fiyatlarını doğrudan etkilediğini belirten Çimen, “Bir aracın deposunu doldurmak bugün 5-6 bin lirayı buluyor. Ürünün sezonu bitmeye yaklaştıkça fiyatı da yükseliyor. Papaz eriği sezon başında 100 liraydı, şimdi ürün azaldığı için 200 liraya kadar çıkabiliyor” ifadelerini kullandı.
Pazarlarda yoğun rekabet yaşandığını belirten Çimen, bazı esnafların ürünleri ellerinde kalmaması için kâr etmeden satış yaptığını, bunun da diğer tezgâhları etkilediğini söyledi. Gün içerisinde ürünlerin elde kalmaması için fiyatların düşürüldüğünü kaydeden Çimen, pazarcıların ayakta kalabilmek için büyük mücadele verdiğini ifade etti.
